Kenniscentrum Maastricht

RETT SYNDROOM

Veroudering bij mensen met het Rett syndroom

Verslag van actviteiten van 2018 [zie PDF].

Het Rett syndroom is een ontwikkelingsstoornis van het zenuwstelsel die bijna uitsluitend voorkomt bij meisjes. Naast het Down syndroom en Fragiele-X-syndroom is het vermoedelijk de meest voorkomende oorzaak van verstandelijke beperking bij meisjes. De oorzaak is een mutatie in het MECP2 gen, gesitueerd op de lange arm van het X-chromosoom. De prevalentie in Nederland wordt geschat op 1 op 10.000 meisjes. Recentelijk is bij een aantal levende jongens en mannen een MECP2-mutatie aangetoond.

Meer lezen

BEGELEIDING EN AANPAK

Het Rett syndroom is tot nog toe vooral bij kinderartsen en kinderneurologen goed bekend. Nu de kinderen die in de jaren tachtig zijn gediagnosticeerd ouder worden, dient zich een probleem aan van kennisoverdracht tussen de pediatrische en de volwassen geneeskunde. Vooral de diagnostiek van en zorg voor oudere vrouwen bij wie het syndroom nog niet is onderkend, en die vaak in instellingen verblijven, is problematisch.

meer lezen

GENETICA

In 1999 werd ontdekt dat mutaties in het MECP2-gen de oorzaak waren van het Rett syndroom. Het MECP2-gen ligt op de lange arm van het X-chromosoom (Xq28) en bestaat uit 4 exonen. De coderende sequenties liggen in exon 2, exon 3 en exon 4. Het gen codeert voor het methyl-CpG-bindend proteïne 2, ook wel het MeCP2-eiwit genaamd. In meer dan 80% van de gevallen zijn MECP2-mutaties geïdentificeerd, tot 90 % in klassiek Rett syndroom en wat minder in de atypische gevallen. In ongeveer 20 % van de gevallen zijn (nog) geen MECP2-mutaties gevonden maar het is zeer onwaarschijnlijk dat het Rett syndroom nog door een ander gen wordt veroorzaakt. Vooral bij de atypische Rett meisjes en vrouwen verwacht men wel dat mutaties in andere genen dan MECP2 zullen gevonden worden.

meer lezen

POLIKLINIEK RETT SYNDROOM IN MAASTRICHT EN VELDHOVEN

In het Maastrichtse klinisch genetisch centrum bestaat al langere tijd een multidisciplinair spreekuur voor specifieke patiëntgroepen. Een nieuwe belangrijke ontwikkeling voor Nederland is de start van de specifieke polikliniek Rett syndroom voor kinderen en volwassenen met het Rett syndroom. Deze polikliniek is mede op verzoek van en in samenwerking met de Nederlandse oudervereniging vanuit het klinisch-genetisch centrum Maastricht opgezet. Naast andere specialisten is hier kinderarts/kinderneuroloog E. Smeets werkzaam, die al vele jaren actief is op het gebied van klinische hulpverlening rond het Rett syndroom. Een aantal malen per jaar kunnen ouders met hun kinderen aan een multidisciplinair team hun vragen voorleggen over diagnostiek, begeleiding en opvang.

RETT EXPERTISE CENTRUM 

In 2011 werd het Rett expertisecentrum in het Maastricht Universitair Medisch Centrum geopend. Het betreft hier een initiatief van het Gouverneur Kremers Centrum. De realisatie kwam tot stand in nauwe samenspraak met de Stichting Terre en de ouders van kinderen met Rett syndroom, verenigd in de Nederlandse Rett Syndroom Vereniging. In het Rett expertisecentrum ligt de nadruk op het diagnostisch hersenstamonderzoek. Dit onderzoek is gericht op het beoordelen van de autonome c.q. zelfsturende functies van de hersenstam bij het Rett syndroom. Het centrum is uniek in Nederland.

ONDERZOEK

Het Rett syndroom is een van de belangrijke aandachtsgebieden binnen het project Veroudering en specifieke syndromen. Het onderzoek is gericht op het karakteriseren van de problemen gerelateerd aan de hoofdkenmerken van het beeld voor fenotype–genotype typering. Een goed begrip van wat er gebeurt met ieder meisje met Rett syndroom is essentieel voor de symptomatische behandeling en de zorgplanning op de lange termijn. Uitgangspunt binnen het project is het leveren van een bijdrage aan de verbetering van de dagelijkse levenskwaliteit van kind en het hele gezin.

ESRRA

Het Gouverneur Kremers Centrum participeert in de European Scientific Rett Research Association.

PROJECTGROEP

Dr. E.E.J. Smeets
Dr. M.A. Maaskant
Drs. N.S.J. Halbach
C.G. Waltman, MSc
Dr. H.M.J. van Schrojenstein Lantman-de Valk
Prof. dr. C.T.R.M. Schrander-Stumpel
Prof. dr. L.M.G. Curfs
Dr. D.A. van Waardenburg
dr. ir. J.P.H. Reulen
dr. V.H.J.M. van Kranen-Mastenbroek
ContactpersoonH. Trines

DOCUMENTATIE

Publicaties

Ehrhart F, Coort SL, Cirillo E, Smeets E, Evelo CT, Curfs LMG. Rett syndrome- biological pathways leading from MECP2 to disorder phenotypes. Orphanet Journal of Rare Diseases. 2016; 11(1):158.

Ehrhart F, Coort SL, Cirillo E, Smeets E, Evelo CT, Curfs LMG. New insights in Rett syndrome using pathway analysis for transcriptomics data. Wiener Medizinische Wochenschrift. 2016;166(11-12): 346-52.

Halbach N, Smeets EE, Julu P, Witt-Engerström I, Pini G, Bigoni S, Hansen S, Apartopoulos F, Delamont R, van Roozendaal K, Scusa MF, Borelli P, Candel M, Curfs LMG (2016). Neurophysiology versus clinical genetics in Rett syndrome: a multicenter study. American Journal of Medical Genetics A, 170(9):2301-9.

Townend GS, Marschik PB, Smeets E, van de Berg R, van den Berg M, Curfs LMG. Eye gaze technology as a form of augmentative and alternative communication for individuals with Rett syndrome: Experiences of families in The Netherlands. Journal of Developmental and Physical Disabilities. 2016; 28:101-112.

Townend GS, van Kranen HJ, van der Stel R, van den Berg M, Smeets E, van Waardenburg D, Curfs LMG (2015). Rett syndrome as a rare disease: A European perspective. Public Health Genomics, 18(4):233-6.

Townend GS, Bartl-Pokorny KD, Sigafoos J, Curfs LMG, Bölte S, Poustka L, Einspieler C, Marschik PB (2015). Comparing social reciprocity in preserved speech variant and typical Rett syndrome during the early years of life. Research in Developmental Disabilities, 43-44:80-6.

Townend GS, Smeets E, van Waardenburg D, van der Stel R, van den Berg M, van Kranen HJ, Curfs LMG (2015). Rett syndrome and the role of national parent associations within a European context. Rare diseases and orphan drugs, 2(1):17-26.

Halbach (2013). Clinical Management of Rett Syndrome (proefschrift).

Halbach NSJ, Smeets EEJ, Steinbusch C, Maaskant MA, van Waardenburg D & Curfs LMG (2012). Aging in Rett syndrome; a longitudinal study. Clinical Genetics, 84(3): 223-9.

Halbach NSJ, Smeets EEJ, Bierau J, Keularts IMLW, Plasqui G, Julu POO, Witt Engerström I, Bakker J, Curfs LMG (2012). Altered carbon dioxide metabolism and creatine abnormalities in Rett Syndrome. Journal of Inherited Metabolic Diseases Reports, 3, 117-124.

Halbach NSJ, Smeets EEJ, van den Braak N, van Roozendaal KEP, Blok RMJ, Schrander-Stumpel CTRM, Frijns JP, Maaskant MA & Curfs LMG (2012). Genotype-phenotype relationships as prognosticators in Rett syndrome should be handled with care in clinical practice. Am J Med Genet A. 158A (2), 340-50.

 

Smeets EEJ, Pelc K & Dan B (2012). Rett syndrome. Molecular Syndromology, 2 (3-5), 113-127.

 

Giesbers S, Didden R, Radstaake M, Korzilius H, von Gontard A, Lang R, Smeets EEJ & Curfs LMG. Incontinence in individuals with Rett syndrome; a comparative study. Journal of Developmental and Physical Disabilities, 24 (3), 287-300.

 

Smeets EEJ, Chenault M, Curfs LMG, Schrander-Stumpel CT & Frijns JP (2009). Rett syndrome and long-term disorder profile. American Journal of Medical Genetics A. 149A(2): 199-205.

Halbach, N.S.J., Smeets, E.E.J., Schrander-Stumpel, C.T.R.M.,, Maaskant, M.A., Van Schrojenstein Lantman-de Valk H.M.J., Curfs, L.M.G. (2008) Ageing in people with specific genetic syndromes: Rett Syndrome. American Journal of Medical Genetics A, 146A: 1925-32.

 

Abstracts

Smeets EEJ, Thiry P, Halbach NSJ, van Waardenburg DA & Curfs LMG (2014). Rett syndrome and older age. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 27(4), 309.

van Waardenburg DA, Smeets EEJ, Halbach NSJ & Curfs LMG. Growth faltering and osteoporosis in Rett syndrome. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 27(4), 309.

Halbach NSJ, Smeets EEJ, Schrander-Stumpel CTRM, Maaskant MA, Curfs LMG (2010). Ageing in people with specific genetic syndromes: Rett syndrome. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 23 (5): 410.

Halbach NSJ, Smeets EEJ, Bierau J, Keuls I, Julu POO, Witt Engerström I, Hansen S, Apartopopoulos F, Engerstrom B, Pini G, Delamont R, Bakker J, Curfs LMG (2010). A systematic metabolic approach to the evaluation of nutrition in rett syndrome. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 23 (5), 475.

Al-Rawas S, Delamont R, Witt Engerström I, Hansen S, Apartopoulus F, Smeets EEJ, Curfs LMG, Pini I, Juli POO, Halbach NSJ, Bigoni S (2010), 23 (5), 475.

 

Internationale presentaties – voordrachten

Smeets EEJ, Thiry P, Halbach NSJ, van Waardenburg DA & Curfs LMG (2014). Rett syndrome and older age. IASSIDD Europe Regional Congress, Vienna, Austria, 14-17 July 2014.

van Waardenburg DA, Smeets EEJ, Halbach NSJ & Curfs LMG. Growth faltering and osteoporosis in Rett syndrome. IASSIDD Europe Regional Congress, Vienna, Austria, 14-17 July 2014.

Halbach NSJ. Altered carbin dioxide metabolism and creatine abnormalities in rett syndrome. 2nd European Rett Syndrome Congres (2010). Edinburgh, Schotland.

Halbach NSJ. Altered carbon dioxide metabolism and creatine abnormalities in Rett syndrome. 3rd IASSID Conference (2010). Rome , Italië.

Halbach NSJ. Ageing in Rett syndrome. 3rd IASSID Conference (2010) Rome, Italië.

Halbach NSJ. Ageing in Rett syndrome. 6th World Rett Syndrome Congress (2008). Parijs, Frankrijk.

 

Internationale presentaties – posterpresentaties

Hansen S, Julu POO, Witt Engerström I, Apartopoulus D, Delamont RS, Smeets EEJ, Curfs LMG, Pini G, Bigoni S, Halbach NSJ. Brainstem autonomic abnormality causes attacks that mimic clinical seizures. 28th International Epilepsy Congress (2009) Boedapest, Hongarije.

Halbach NS, Smeets EE, Schrander-Stumpel CT, van Schrojenstein Lantman de Valk HH, Maaskant MA, Curfs LM. Ageing in people with specific genetic syndromes: Rett syndrome. Kennismarkt (2009). Ijsselstein, Nederland.

Halbach NS, Smeets EE, Schrander-Stumpel CT, van Schrojenstein Lantman de Valk HH, Maaskant MA, Curfs LM. Ageing in people with specific genetic syndromes: Rett syndrome. NVHG voorjaarssymposium (2009). Veldhoven, Nederland.

Halbach NS, Smeets EE, Schrander-Stumpel CT, van Schrojenstein Lantman de Valk HH, Maaskant MA, Rosias P, Curfs LM. Wat als meisjes met het Rett syndroom ouder worden? NVK congres (2008). Veldhoven, Nederland.

Halbach NS, Smeets EE, Schrander-Stumpel CT, van Schrojenstein Lantman de Valk HH, Maaskant MA, Curfs LM. Ageing in Rett syndrome, David W. Smith Workshop (2007). Williamsburg, USA.

Halbach NS, Smeets EE, Schrander-Stumpel CT, van Schrojenstein Lantman de Valk HH, Maaskant MA, Curfs LM. Ageing in Rett syndrome. 18th European Meeting on Dysmorphology (2007). Strasbourg, France.

 

Nederlandse publicaties

Halbach NS, Smeets E, Bierau J, Keularts I, Bakker J, Curfs L (2012). Het Rett-syndroom ontrafeld. Katern (kenniskatern bij Markant), 8, 12-15.

Halbach NS. Syndromen en veroudering: Het rett syndroom. Focus op onderzoek: symposium ‘syndroomspecifieke veroudering’ (2007). Amsterdam, Nederland.

 

Posters

Halbach NSJ, Smeets EEJ, Steinbusch C, Maaskant MA, van Waardenburg DA & Curfs LMG. Ageing in Rett Syndrome: a longitudinal study. 7th World Rett Syndrome (2012). New Orleans, USA.

Hansen S, Julu POO, Witt Engerström I, Apartopoulus F, Delamont RS, Smeets EEJ, Curfs LMG, Pini G, Bigoni S & Halbach N. Brainstem autonomic abnormality causes attacks that mimic clinical seizures. 7th World Rett Syndrome Congress (2012). New Orleans, USA.

Pini G, Bigoni S, Ferlini A, Carturan S, Baldi J, Felloni B, Scusa MF, Di Marco P, Julu POO, Witt Engerström I, Hansen S, Apartopoulus F, Engerström B, Delamont RS, Smeets EEJ, Curfs LMG, Berardinelli A, Orcesi S, Romanelli A, Bianchi F & Zappella M. Congenital variant of Rett syndrome; clinical and autonomic description of 7 causes. 7th World Rett Syndrome Congress (2012). New Orleans, USA.

Halbach NSJ, Smeets EEJ, Bierau J, Keularts I, Julu POO, Witt Engerström I, Engerström B, Hansen S, Apartopoulus F, Pini G, Bigoni S, Delamont RS, Bakker J & Curfs LMG. A systematic metabolic approach to the evaluation of nutrition in rett syndrome according to the cardiorespiratory phenotype in Dutch rett girls. 7th World Rett Syndrome Congress (2012). New Orleans, USA.

Pini G, Bigoni S, Ferlini A, Neri M, Gualandi F, Baldi I, Felloni B, Scusa MF, Di Marco P, Julu POO, Witt Engerström I, Hansen S, Apartopoulus F, Engerström B, Delamont RS, Smeets EEJ, Curfs LMG, Ariani F, Romanelli A, Bianchi F & Zappella M. Description of an Italian population of 117 people with rett syndrome. 7th World Rett Syndrome Congress (2012). New Orleans, USA.

Julu POO, Engerström B, Witt Engerström I, Hansen S, Apartopoulus F, Halbach NSJ, Smeets EEJ, Pini G, Bigoni S, Delamont RS, Al-Rawas S & Curfs LMG (2012). 7th World Rett Syndrome Congress (2012). New Orleans, USA.

Julu Poo, Hansen S, Smeets EEJ, Witt Engerström I, Delamont RS, Apartopoulus F, Pini G, Bigoni S & Curfs LMG. Brainstem autonomic influence on corticol epileptiform activity: evidence of a relationship to oxygenation. 7th World Rett Syndrome Congress (2012). New Orleans, USA.